Raport o stanie zarządzania odpadami z tworzyw sztucznych. Sortowanie i recykling

0
293

Sytuację w obszarze selektywnej zbiórki odpadów z tworzyw sztucznych na podstawie opracowania “GOSPODARKA ODPADAMI KOMUNALNYMI W POLSCE” IOŚ PIB1 przedstawiliśmy w części 1 raportu o stanie zarządzania odpadami z plastiku, teraz pora na sortowanie i recykling.

Część 2. Sortowanie i recykling

Odpady z żółtych kontenerów (worków) trafiają do sortowni. Tam materiały podlegają segregacji, bowiem nie wszystko może zostać przetworzone w ramach recyklingu. Masa odpadów plastikowych wysortowanych do recyklingu w jednym z badanych zakładów (ZZO w Elblągu) stanowiła tylko około 32% masy całej zawartości żółtego pojemnika. Ponad 61% stanowiły tu odpady przeznaczone do spalenia (odzysk energetyczny), czyli tzw. preRDF, materiały, które nie są sortowane z powodu ograniczeń technologicznych lub barier w zagospodarowaniu. Według badań w innym zakładzie (ZZO w Marszowie) największą efektywność sortowania tworzyw do recyklingu osiągnięto dla opakowań PET – od 48,3% (zielony) do 60,8% (bezbarwny), opakowań po chemii gospodarczej (64,7%) i folii HDPE/LDPE (85,1%). Średnia efektywność sortowania była tutaj na poziomie 59,5%.

Efektywność sortowania linii sortujących zależy od rozmiarów odpadów (podział na 3 frakcje: >80 mm, 40-80 mm, <40 mm). I tak, przeważająca większość tworzyw sztucznych plasuje się we frakcji powyżej 80 mm. Zaś jeśli chodzi o rodzaje materiałów, największy udział wśród odpadów plastikowych przebadanych frakcji posiadają PET, folia i opakowania PP, PS oraz PE, przy czym najdrobniejsza frakcja nie była tutaj poddana analizie. 

Selektywnie zbierane odpady plastikowe klasyfikowane wśród odpadów zmieszanych posiadały podobną strukturę, z tą różnicą, że znacznie wzrasta tutaj rola odpadów nieopakowaniowych.

Jak już zostało powiedziane, na efektywność sortowania wpływa rozmiar odpadów. Im większe tym łatwiej je oddzielić. Dlatego do recyklingu trafiają głównie surowce z frakcji powyżej 80 mm. Poniżej przedstawimy dane dotyczące szacunkowej efektywności sortowania odpadów plastikowych zamieszczone w raporcie w oparciu o informacje dostarczone przez jedną z sortowni odpadów komunalnych.

Rodzaj materiału

Efektywność sortowania 

Frakcja >80 mm

[%]

Efektywność sortowania dla wszystkich frakcji tworzyw

[%]

PET bezbarwny

71,4

60,8

PET niebieski

56,6

49,5

PET zielony

58,7

48,3

PET miks

79,6

60,3

HDPE (chemia gospodarcza)

72,0

64,7

Folia

68,3

59,4

PP, PS

26,0

21,3

Ogółem

58,3

50,0

Rzeczywista efektywność separacji tworzyw sztucznych z frakcji >80 mm w badanej instalacji wahała się w przypadku butelek PET od 56,6% do 79,6% (różne kolory), dla opakowań HDPE wynosiła 72,0%, zaś dla folii 68,3%. Ogółem, z całej frakcji tworzyw >80 mm w badanej instalacji odseparowano 58,3% materiałów z przeznaczeniem do recyklingu. Pozostałe tworzywa znalazły się we frakcji odpadów charakteryzujących się wysoką wartością opałową (RDF) kierowaną do odzysku energetycznego. Wliczając frakcję <80 mm, której wolumen mieści się w granicach 13,6% wszystkich odpadów, obliczono, że z całej puli tworzyw sztucznych zbieranych do żółtego kontenera w ramach recyklingu może zostać przetworzonych około 50,0% masy całego plastiku. W przypadku strumienia wydzielonego z odpadów zmieszanych z powodu ich znacznego zabrudzenia można oczekiwać trochę niższych wartości. Potencjalne wielkości materiałów wyselekcjonowanych łącznie z obu strumieni odpadów zamieszczamy poniżej:

  • PET bezbarwny – 57,3%
  • PET niebieski – 47,1%
  • PET zielony – 44,4%
  • PET miks. – 59,9%
  • HDPE (chemia gospodarcza) – 63,4%
  • Folia HDPE – 57,4%
  • PP, PS, PE – 11,5%

Łączna potencjalna efektywność oddzielenia materiałów z obu strumieni odpadów zamyka się w granicach 41,9%.

Poziom recyklingu odpadów z plastiku

Analiza danych dotyczących działalności 62. największych zakładów recyklingu w Polsce przyniosła następujące wyniki dotyczące rodzajów przetwarzanych odpadów z tworzyw sztucznych:

  • PET – 9 zakładów,
  • LDPE, LLDPE – 34 zakłady,
  • HDPE – 14 zakładów,
  • PP – 16 zakładów,
  • PS – 2 zakłady,
  • inne (PA, ABS, elastomery) – 3 zakłady.

Niektóre zakłady koncentruję się tylko na jednym rodzaju odpadu, inne są w stanie przetwarzać kilka rodzajów, przy czym najczęściej są to najbardziej recyklowalne tworzywa (LDPE, HDPE, PP i PET).

Według danych opublikowanych przez GUS poziom recyklingu w Polsce w roku 2018 kształtował się na niezbyt wysokim poziomie 35,2%. Jeszcze niższe wartości przekazuje nam PlasticsEurope – 27,4%, w tym dla odpadów opakowaniowych 37,7%, zaś dla ZSEE (zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny) 38,0% (średni europejski poziom recyklingu w 2018 roku wynosił 42%.). Autorzy raportu zauważają, iż w związku z nową metodologią liczenia (zgodnie z dyrektywa 2018/852), i tak już niski poziom recyklingu tworzyw sztucznych ulegnie dodatkowej redukcji. Szacunkowa wartość recyklingu dla odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w 2018 roku liczona według nowych przepisów wyniósłby jedynie około 24,3%. Liczby te dają do myślenia. Zwłaszcza gdy skonfrontujemy je z wymaganym przepisami w roku 2025 poziomem recyklingu odpadów opakowaniowych na poziomie 50%. Aby osiągnąć wyznaczone cele do roku 2025 należałoby PODWOIĆ poziom przetwarzania odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w stosunku do wyników z 2018!

Straty materiałowe

Raport wskazuje, iż wydajność produkcji recyklatu w stosunku do masy odpadów pokonsumenckich osiąga poziom ok. 65,5%. Opierając się na danych z jednego zakładu (PRT Radomsko) podano, iż w przypadku butelek PET, w wyniku ich ponownego sortowania w zakładzie recyklingu, efektywność odzysku produktu wynosi:

  • około 70% masy posortowanych odpadów w przypadku przetwarzania butelek na płatek, oraz
  • około 65% masy dostarczonych odpadów w przypadku przerobu butelek na regranulat.

Oznacza to, iż nawet po separacji surowca dokonanego przez sortownie jego wolumen zawiera jeszcze 30-35% innych materiałów, które muszą zostać usunięte w zakładzie recyklingu zanim zostanie on skierowany do odpowiedniego procesu. Wydzielone zanieczyszczenie w postaci naklejek, czy zakrętek może zostać przekazane do odpowiedniego recyklera lub do odzysku energii (spalarnie). 

I tak, średni udział tworzyw sztucznych w odpadach z żółtego kontenera oszacowano na poziomie 53,0%, natomiast efektywność ich separacji w sortowniach odpadów komunalnych wynosi około 50%. W przypadku PET efektywność mieści się w przedziale od 48,3% do 60,8% (zależnie od frakcji, czyli koloru). W zakładzie recyklingu następuje dodatkowe zmniejszenie masy przetwarzanego materiału w efekcie czego otrzymuje się: 

  • w przypadku przetwarzania PET na płatek od 33,8% (dla frakcji zielonej) do 42,6% (dla PET bezbarwnego), zaś
  • w przypadku przetwarzania na regranulat od 31,4% (dla PET zielonego) do 39,5% (dla materiału bezbarwnego).

Pamiętając o podziale odpadów na frakcje według wielkości, należy zauważyć, iż surowiec w rozmiarze <80 mm zostaje odsiany. Aby zapewnić możliwość sortowania tej frakcji odpadów konieczna byłaby modernizacja linii sortowniczych, choć tutaj autorzy raportu wyrażają wątpliwość w efektywność ekonomiczną takiego przedsięwzięcia. 

Z przedstawionych informacji nie wyłania się niestety zbyt pomyślny obraz sytuacji w przestrzeni sortowania oraz ponownego przetwarzania odpadów z plastiku.

O kierunkach rozwoju recyklingu, działaniach wspomagających i wnioskach płynących z danych raportu napiszemy w części trzeciej i czwartej.

1 GOSPODARKA ODPADAMI KOMUNALNYMI W POLSCE. Analiza możliwości i barier zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych, pochodzących z selektywnego zbierania odpadów komunalnych, a kwestie GOZ, Instytut Ochrony Środowiska Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa, czerwiec 2021.